English | नेपाली
कक्षा ०९
क्यानाबिस उद्योग र उद्यमशीलता
०१
क्यानाबिस एउटा व्यवसाय मात्र होइन, एउटा अर्थतन्त्र हो
जब मानिसहरूले “क्यानाबिस उद्योग” भन्ने सुन्छन्, उनीहरूले प्रायः क्यानाबिस खेती गर्ने किसान वा क्यानाबिस पसलको कल्पना गर्छन्।
तर यी एउटा धेरै ठूलो आर्थिक प्रणालीका दुई भाग मात्र हुन्।
क्यानाबिसको उत्पादन उपभोक्तासम्म पुग्नुअघि धेरै मानिस र व्यवसायहरूको त्यसमा भूमिका हुन सक्छ।
बिरुवा रोप्नुभन्दा अघि
खेती गर्ने व्यक्तिलाई आवश्यक पर्न सक्छ:
बीउ र आनुवंशिकी
ग्रीनहाउस
सिँचाइ
खेतीको माध्यम
उपकरण
कृषि सामग्री
प्रविधि
यसको अर्थ, क्यानाबिस आफैं नबेच्ने व्यवसायहरू पनि बिरुवाको वरिपरि पहिलेदेखि नै हुन सक्छन्।
खेतीको क्रममा
व्यावसायिक खेतीले यी क्षेत्रमा माग सिर्जना गर्छ:
कृषि श्रम
कृषि ज्ञान
कीरा तथा रोग व्यवस्थापन
वातावरण नियन्त्रण
अभिलेख राख्ने काम
सुरक्षा
नियम पालना
यसरी किसान पनि एउटा ठूलो सञ्जालको हिस्सा बन्छ।
बाली काटेपछि
आर्थिक शृङ्खला अझै फैलिन्छ:
सुकाउने र भण्डारण
प्रशोधन
निष्कर्षण
उत्पादन
प्रयोगशाला परीक्षण
प्याकेजिङ
ढुवानी र वितरण
उत्पादन बजारमा पुगेपछि
त्यसपछि विभिन्न व्यवसायहरू यी क्षेत्रमा जोडिन सक्छन्:
खुद्रा बिक्री
चिकित्सा सेवा
वेलनेस
आतिथ्य
शिक्षा
अनुसन्धान
सफ्टवेयर
परामर्श
मार्केटिङ
र कानुनले अनुमति दिएका अन्य धेरै सेवाहरू।
उद्योग एउटा इकोसिस्टम हो
यसबाट हामी उद्यमशीलताको पहिलो पाठ सिक्छौं:
क्यानाबिस अर्थतन्त्रमा व्यवसाय गर्न तपाईंले आफैं क्यानाबिस खेती गर्नैपर्छ भन्ने छैन।
कसैले बिरुवा उमार्न सक्छ।
अर्कोले त्यसको परीक्षण गर्न सक्छ।
अर्को कम्पनीले प्याकेजिङ बनाउन सक्छ।
कसैले स्टकको हिसाब राख्ने सफ्टवेयर बनाउन सक्छ।
अर्को व्यक्तिले कामदारलाई तालिम दिन सक्छ।
अर्कोले लेखा वा कानुनी सेवा दिन सक्छ।
पैसा कहाँ चल्छ?
उद्योगलाई एउटा शृङ्खलाका रूपमा सोच्नुहोस्:
सामग्री → खेती → प्रशोधन → परीक्षण → वितरण → बजार
यस शृङ्खलाको वरिपरि अर्को अर्थतन्त्र पनि हुन्छ:
सेवा · प्रविधि · शिक्षा · अनुसन्धान · व्यावसायिक सहयोग
हरेक चरणमा कुनै न कुनै ग्राहकले अरू कसैबाट केही किनिरहेको हुन्छ।
उद्यमशीलता यहीँबाट सुरु हुन्छ।
पहिलो प्रश्न यो होइन:
“म क्यानाबिस कम्पनी कसरी सुरु गरूँ?”
यसको सट्टा अझ राम्रो प्रश्न हो:
“क्यानाबिस अर्थतन्त्रमा म कहाँ मूल्य सिर्जना गर्न सक्छु?”
यो प्रश्नले धेरै सम्भावनाका ढोका खोल्छ।
उदीयमान उद्योगले अवसर केवल बिरुवाभित्र होइन—बिरुवाको वरिपरि पनि सिर्जना गर्छ।
आफ्नो ठाउँ रोज्नुअघि इकोसिस्टमलाई बुझ्नुहोस्।
०२
क्यानाबिसको मूल्य शृंखला
हरेक चरणले मूल्य थप्छ — र हरेक चरणले लागत पनि थप्छ।
Value chain भनेको कुनै उत्पादन सुरुवाती सामग्रीबाट अन्तिम ग्राहकसम्म पुग्ने यात्रा हो।
क्यानाबिसमा यो यात्रामा धेरै फरक व्यवसायहरू सहभागी हुन सक्छन्।
यो उद्योग बुझ्नका लागि मूल्य कहाँ थपिन्छ, खर्च कहाँ हुन्छ र जिम्मेवारी कहाँ आउँछ भन्ने बुझ्नु आवश्यक छ।
जेनेटिक्स र उत्पादन सामग्री
खेती सुरु गर्नुअघि किसानलाई विभिन्न सामग्री चाहिन्छ।
जस्तै:
बीउ वा प्लान्ट जेनेटिक्स
ग्रोइङ मिडिया
सिँचाइ
उपकरण
कृषि सामग्री
ग्रीनहाउस वा वातावरण नियन्त्रण प्रणाली
यी सामग्री बेच्ने व्यवसायको ग्राहक किसान हो।
खेती
किसानले ती सामग्री प्रयोग गरेर क्यानाबिसको फूल, बीउ, फाइबर वा अन्य कृषि उत्पादन तयार गर्छ।
तर खेतीसँगै खर्च पनि थपिन्छ:
जग्गा · श्रम · पानी · ऊर्जा · उपकरण · नियम पालना
कुनै बालीको आर्थिक मूल्य तब मात्र हुन्छ जब कसैलाई त्यो आवश्यक हुन्छ र त्यसको मूल्यले उत्पादन खर्च धान्न सक्छ।
प्रशोधन र उत्पादन
कच्चा क्यानाबिसलाई सुकाउन, प्रशोधन गर्न, एक्स्ट्र्याक्ट गर्न वा तयार उत्पादनमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ।
प्रशोधनले उत्पादनको मूल्य बढाउन सक्छ।
तर यसले थप खर्च पनि ल्याउँछ:
उपकरण
श्रम
उत्पादन स्थल
प्याकेजिङ
गुणस्तर नियन्त्रण
र आवश्यकताअनुसार थप लाइसेन्स तथा अनुमति पनि चाहिन सक्छ।
परीक्षण
नियमन भएको बजारमा Testing आफैंमा एउटा विशेष व्यवसाय बन्न सक्छ।
प्रयोगशालाले किसान, प्रोसेसर वा उत्पादकलाई परीक्षण सेवा दिन्छ।
त्यसैले Testing दुई कुरा हो:
उत्पादकका लागि खर्च
र
प्रयोगशालाका लागि व्यवसायको अवसर
उद्योगलाई बुझ्ने यो एउटा उपयोगी तरिका हो।
वितरण
उत्पादन एउटा व्यवसायबाट अर्को व्यवसाय हुँदै अन्ततः बजारसम्म पुग्नुपर्छ।
नियमअनुसार यसमा यस्ता व्यवसाय सहभागी हुन सक्छन्:
ढुवानी
भण्डारण
Inventory Management
थोक बिक्री
विशेष वितरण सेवा
खुद्रा बजार र ग्राहक
अन्ततः उत्पादन आफ्नो अन्तिम बजारमा पुग्छ।
त्यो हुन सक्छ:
खुद्रा बिक्री
चिकित्सकीय पहुँच
Wellness
Hospitality
औद्योगिक प्रयोग
वा कानुनले अनुमति दिएको अन्य माध्यम।
अन्तिम ग्राहकले उत्पादनको मूल्य तिर्छ — तर त्यो मूल्यले उत्पादन ग्राहकसम्म आइपुग्नुअघि भएका धेरै चरणको खर्च धान्नुपर्छ।
पैसा उल्टो दिशाबाट हेर्नुहोस्
मानौं एउटा ग्राहकले तयार क्यानाबिस उत्पादनका लागि:
$20
तिर्छ।
यसको अर्थ किसानले $20 कमायो भन्ने होइन।
त्यो $20 बाट खर्च धानिन सक्छ:
खुद्रा बिक्री
← वितरण
← प्याकेजिङ
← परीक्षण
← प्रशोधन
← खेती
← उत्पादन सामग्री
यसमा कर, नियम पालना र अन्य सञ्चालन खर्च पनि थपिन सक्छ।
कृषि उद्योगमा प्रवेश गर्ने व्यक्तिले बुझ्नुपर्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा:
खुद्रा मूल्य किसानको आम्दानी होइन।
मूल्य कहाँ थपिन्छ?
हरेक चरणमा चार प्रश्न सोध्नुहोस्:
यो व्यवसायले के प्राप्त गर्छ?
त्यसलाई के गर्छ?
तयार भएको वस्तु वा सेवा कसले किन्छ?
ग्राहकले केका लागि पैसा तिर्छ?
उदाहरण:
बीउ कम्पनी
जेनेटिक्स → किसानलाई बिक्री
किसान
उत्पादन सामग्री → बाली → प्रोसेसरलाई बिक्री
प्रोसेसर
बाली → सामग्री → उत्पादकलाई बिक्री
उत्पादक
सामग्री → तयार उत्पादन → वितरण/बजारमा बिक्री
खुद्रा विक्रेता
तयार उत्पादन → पहुँच + सेवा → ग्राहकलाई बिक्री
ठ्याक्कै कस्तो शृंखला हुन्छ भन्ने ठाउँ र नियमअनुसार धेरै फरक हुन सक्छ। तर सिद्धान्त एउटै हो।
हरेक व्यवसायको ग्राहक हुन्छ।
यसबाट उद्यमीका लागि एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न आउँछ:
तपाईंको ग्राहक को हो —
र तपाईंले उसका लागि के मूल्य थप्दै हुनुहुन्छ?
उत्पादन शृंखलामा अगाडि बढ्दै जाँदा यसको मूल्य बढ्न सक्छ। तर खर्च पनि बढ्छ। सफल व्यवसायले दुवै कुरा बुझ्नुपर्छ।
उत्पादनलाई पछ्याउनुहोस्। खर्चलाई पछ्याउनुहोस्। ग्राहकलाई पछ्याउनुहोस्।
०३
Plant-touching र सहायक व्यवसाय
बिरुवालाई नछोई पनि क्यानाबिस अर्थतन्त्रमा सहभागी हुन सकिन्छ।
क्यानाबिस व्यवसायमा प्रवेश गर्नका लागि अनिवार्य रूपमा:
क्यानाबिस खेती गर्नुपर्छ
क्यानाबिस प्रशोधन गर्नुपर्छ
वा
क्यानाबिस बेच्नुपर्छ
भन्ने सोच एउटा ठूलो भ्रम हो।
यी व्यवसाय महत्त्वपूर्ण छन्, तर अवसरको एउटा भाग मात्र हुन्।
Plant-touching व्यवसाय
Plant-touching business भनेको आपूर्ति शृंखलाको कुनै चरणमा क्यानाबिसलाई प्रत्यक्ष रूपमा सम्हाल्ने व्यवसाय हो।
नियमन प्रणालीअनुसार यसमा पर्न सक्छन्:
खेती
प्रशोधन र Extraction
उत्पादन निर्माण
वितरण
खुद्रा बिक्री
यी व्यवसायले नियमन गरिएको क्यानाबिस प्रत्यक्ष रूपमा सम्हाल्ने भएकाले विशेष लाइसेन्स, सुरक्षा व्यवस्था, अभिलेख, परीक्षण, निरीक्षण तथा अन्य नियम पालना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
सहायक व्यवसाय
Ancillary business भनेको क्यानाबिस आफैं नराखी वा नसम्हाली क्यानाबिस उद्योगलाई आवश्यक वस्तु वा सेवा दिने व्यवसाय हो।
फेरि किसानको उदाहरण हेरौं।
किसानलाई के चाहिन्छ?
जस्तै:
ग्रीनहाउस उपकरण
सिँचाइ
प्याकेजिङ
Software
लेखा सेवा
कानुनी सेवा
तालिम
Marketing
प्रयोगशाला उपकरण
ढुवानी वा Logistics
यहाँ क्यानाबिस कम्पनी नै यी व्यवसायहरूको ग्राहक बन्छ।
बिरुवा वरिपरिको अवसर
कल्पना गर्नुहोस्, एउटा नयाँ नियमन गरिएको क्यानाबिस उद्योगको सुरुवात:
१०० लाइसेन्स प्राप्त किसानबाट हुन्छ।
ती किसानलाई अचानक उपकरण, सामग्री, कामदार, व्यावसायिक सेवा र प्राविधिक ज्ञान चाहिन्छ।
एउटा उद्यमीले सोध्न सक्छ:
यी १०० जना किसानलाई के–के चाहिन्छ?
सायद त्यो प्रश्नले १०१औँ किसान बन्नुभन्दा राम्रो व्यावसायिक अवसर देखाउन सक्छ।
अहिलेको सीपले नयाँ उद्योगमा प्रवेश गर्न सकिन्छ
कम पूँजीबाट सुरु गर्ने व्यक्तिका लागि यो विशेष महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
कसैलाई पहिले नै आउन सक्छ:
ग्रीनहाउस बनाउने
प्याकेजिङ डिजाइन गर्ने
हिसाब व्यवस्थापन गर्ने
वेबसाइट बनाउने
उपकरण मर्मत गर्ने
कामदारलाई तालिम दिने
कृषि उत्पादन ढुवानी गर्ने
Hospitality सेवा दिने
अवसरका लागि सधैं नयाँ पेशा सिक्नैपर्छ भन्ने छैन।
तपाईंले आफूसँग भएको सीपलाई नयाँ बजारमा प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।
सबै सहायक व्यवसाय नियममुक्त हुँदैनन्
यहाँ एउटा कुरा ध्यान दिनुपर्छ।
Ancillary business हुनुको अर्थ कुनै नियम लागू हुँदैन भन्ने होइन।
प्रयोगशाला, ढुवानी कम्पनी, विज्ञापन एजेन्सी, वित्तीय सेवा प्रदायक वा उपकरण आपूर्तिकर्तालाई पनि उनीहरूको कामसँग सम्बन्धित नियम लागू हुन सक्छन्।
ठ्याक्कै कुन नियम लागू हुन्छ भन्ने कुरा स्थान र कानुनी व्यवस्थामा निर्भर हुन्छ।
त्यसैले प्रश्न केवल:
“के म क्यानाबिसलाई छुन्छु?”
मात्र होइन।
अर्को प्रश्न पनि हो:
“मैले दिने सेवामा कुन नियम लागू हुन्छ?”
अर्थतन्त्रमा प्रवेश गर्ने दुई बाटा
PLANT-TOUCHING
खेती → प्रशोधन → उत्पादन → वितरण → बिक्री
यसमा क्यानाबिससम्बन्धी लाइसेन्स र नियमको प्रत्यक्ष प्रभाव धेरै हुन सक्छ।
ANCILLARY
आपूर्ति → उपकरण → सल्लाह → शिक्षा → सहयोग
यसले नियमन गरिएको उद्योगको वरिपरि मूल्य सिर्जना गर्छ।
कुनै एउटा बाटो आफैंमा अर्कोभन्दा राम्रो हुँदैन।
दुवैमा फरक सीप, पूँजीको आवश्यकता, जोखिम र अवसर हुन्छन्।
कहिलेकाहीँ नयाँ उद्योगमा सबैभन्दा राम्रो अवसर उद्योगलाई आवश्यक वस्तु वा सेवा बेच्नुमा हुन्छ।
समस्या कहाँ अड्किएको छ, खोज्नुहोस्
नयाँ बजार विकास हुँदा देखिने व्यवसाय मात्र नहेर्नुहोस्।
सोध्नुहोस्:
के गर्न गाह्रो भइरहेको छ?
के कुराको अभाव छ?
व्यवसायहरूले बारम्बार केका लागि पैसा तिरिरहेका छन्?
मलाई पहिले नै के राम्रोसँग गर्न आउँछ?
उद्यमशीलता प्रायः यहींबाट सुरु हुन्छ।
मूल्य सिर्जना गर्न बिरुवालाई छुनैपर्दैन।
अवसर तपाईंमा पहिलेदेखि भएको कुनै सीपभित्र लुकेको हुन सक्छ।
०४
उत्पादनबाट होइन, समस्याबाट सुरु गर्नुहोस्
राम्रो व्यवसाय कसैलाई आवश्यक पर्ने कुराबाट सुरु हुन्छ।
उद्यमीहरू प्रायः एउटा विचारबाट सुरु गर्छन्:
“म क्यानाबिस खेती गर्न चाहन्छु।”
“म क्यानाबिसको उत्पादन बनाउन चाहन्छु।”
“म पसल खोल्न चाहन्छु।”
तर विचार मात्र व्यवसाय होइन।
के बेच्ने भन्ने निर्णय गर्नुअघि सोध्नुहोस्:
म कसको कुन समस्या समाधान गर्दैछु?
ग्राहकबाट सुरु गर्नुहोस्
हरेक व्यवसायलाई आफूले दिने वस्तु वा सेवाका लागि पैसा तिर्न तयार ग्राहक चाहिन्छ।
तपाईंको ग्राहक हुन सक्छ:
किसान
प्रशोधनकर्ता
खुद्रा विक्रेता
बिरामी वा उपभोक्ता
होटल वा पर्यटन व्यवसाय
सरकारी वा अनुसन्धान संस्था
वा क्यानाबिस मूल्य शृंखलामा रहेको अर्को व्यवसाय।
फरक ग्राहकका समस्या पनि फरक हुन्छन्।
वास्तविक आवश्यकता खोज्नुहोस्
मानौं किसानहरूलाई भरपर्दो रोपण सामग्री पाउन गाह्रो भइरहेको छ।
कानुनले अनुमति दिएको अवस्थामा यसले genetics वा propagation सम्बन्धी व्यवसायको अवसर सिर्जना गर्न सक्छ।
सायद प्रशोधनकर्ताले स्थानीय रूपमा उत्पादन भएको उपयुक्त कच्चा पदार्थ पाउन सकेका छैनन्।
त्यो किसानका लागि अवसर हुन सक्छ।
सायद व्यवसायहरूलाई परीक्षण, प्याकेजिङ, नियम पालना वा तालिम प्राप्त कामदार पाउन समस्या भइरहेको छ।
हरेक समस्याले फरक व्यावसायिक अवसर देखाउन सक्छ।
चासोलाई माग नसम्झनुहोस्
कसैले:
“यो त रोचक रहेछ।”
भन्नु र
“म यसका लागि पैसा तिर्छु।”
भन्नु एउटै कुरा होइन।
वास्तविक माग भनेको तपाईंको वस्तु वा सेवा चाहिने वा आवश्यक पर्ने र त्यसलाई किन्न इच्छुक तथा सक्षम ग्राहक हुनु हो।
यो फरक बुझ्न सके उद्यमीले धेरै पैसा जोगाउन सक्छ।
बनाउनुअघि कुरा गर्नुहोस्
ठूलो लगानी गर्नुअघि आफूले सेवा दिन चाहेका मानिसहरूसँग कुरा गरेर धेरै कुरा सिक्न सकिन्छ।
सोध्नुहोस्:
अहिले तपाईं के किन्नुहुन्छ?
तपाईंलाई के समस्या छ?
के कुरा पाउन गाह्रो छ?
अहिले त्यसका लागि कति खर्च गर्नुहुन्छ?
कस्तो अवस्थामा तपाईं आपूर्तिकर्ता बदल्नुहुन्छ?
उत्तरले तपाईंको सुरुको व्यावसायिक विचार नै परिवर्तन गर्न सक्छ।
त्यो उपयोगी कुरा हो।
सानो स्तरमा परीक्षण गर्नुहोस्
नयाँ उद्यमीले सधैं कारखाना, ठूलो फार्म वा महँगो पसलबाट सुरु गर्नुपर्दैन।
कानुनी रूपमा उपयुक्त भएमा सुरुमा विचारलाई यसरी परीक्षण गर्न सकिन्छ:
एउटा नमुना
सानो Pilot
सीमित सेवा
एउटा Prototype
ग्राहकको सानो समूह
उद्देश्य ठूलो रकम लगानी गर्नुअघि सिक्नु हो।
बजारले दिएको संकेत पछ्याउनुहोस्
मानौं तपाईं क्यानाबिस खेती गर्न चाहनुहुन्छ।
तपाईं १० जना सम्भावित खरिदकर्तासँग कुरा गर्नुहुन्छ।
तीमध्ये ८ जनाले भन्छन्:
“हामीसँग फूल पर्याप्त छ। हामीले पाउन नसकेको कुरा भनेको प्रशोधनका लागि लगातार एउटै गुणस्तरको कच्चा पदार्थ हो।”
यो जानकारी महत्त्वपूर्ण छ।
राम्रो उद्यमीले आफ्नो सुरुको विचार आकर्षक लागेको कारण बजारले दिएको संकेतलाई बेवास्ता गर्दैन।
विचार → समस्या → ग्राहक → समाधान → परीक्षण
उद्यमशीलताको आधारभूत क्रम यही हो।
यो होइन:
विचार → पैसा खर्च → आशा
व्यवसायको प्रश्न
लगानी गर्नुअघि यो वाक्य पूरा गर्ने प्रयास गर्नुहोस्:
हामी ______ लाई ______ समस्या समाधान गर्न ______ उपलब्ध गराउँछौं।
उदाहरण:
हामी लाइसेन्स प्राप्त किसानलाई भरपर्दो ग्रीनहाउस निगरानी सेवा दिएर बालीको नोक्सानी कम गर्न मद्दत गर्छौं।
अब यो वास्तवमै जाँच गर्न सकिने व्यावसायिक विचार भयो।
उद्यमशीलता भनेको केवल उत्पादन बनाउनु होइन। पैसा तिर्न तयार कसैका लागि मूल्य सिर्जना गर्नु हो।
समाधान बनाउनुअघि समस्या खोज्नुहोस्।
०५
आफ्नो बजार चिन्नुहोस्
राम्रो विचार भए पनि पर्याप्त ग्राहक चाहिन्छ।
तपाईंले वास्तविक समस्या पहिचान गर्नुभएको हुन सक्छ।
त्यसको राम्रो समाधान पनि तपाईंसँग हुन सक्छ।
अब अर्को प्रश्न हो:
के यसको बजार छ?
तपाईंले दिने वस्तु वा सेवा चाहने वा आवश्यक पर्ने, त्यसका लागि पैसा तिर्न इच्छुक र सक्षम पर्याप्त सम्भावित ग्राहकहरू छन् भने बजार छ।
ग्राहक को हो?
स्पष्ट हुनुहोस्।
“क्यानाबिस व्यवसायहरू” भन्नु मात्र पर्याप्त ग्राहक समूह होइन।
तपाईंका वास्तविक ग्राहक हुन सक्छन्:
साना किसान
लाइसेन्स प्राप्त प्रशोधनकर्ता
मेडिकल क्यानाबिसका बिरामी
खुद्रा विक्रेता
होटल तथा पर्यटन व्यवसाय
अनुसन्धान संस्था
हरेक समूहको आवश्यकता र किन्ने व्यवहार फरक हुन्छ।
ग्राहक कति छन्?
मानौं तपाईं ग्रीनहाउस सम्बन्धी सेवा दिन चाहनुहुन्छ।
तपाईंको बजार:
“क्यानाबिसमा रुचि भएका सबै मानिस”
होइन।
तपाईंको बजार हुन सक्छ:
तपाईंले व्यावहारिक रूपमा सेवा दिन सक्ने क्षेत्रमा ग्रीनहाउस सञ्चालन गरिरहेका लाइसेन्स प्राप्त किसानहरू।
अब तपाईं पर्याप्त सम्भावित ग्राहक छन् कि छैनन् भनेर अनुमान गर्न सुरु गर्न सक्नुहुन्छ।
उनीहरू अहिले के किनिरहेका छन्?
ग्राहकहरू प्रायः शून्यबाट सुरु गर्दैनन्।
उनीहरूले अहिले नै:
अर्को आपूर्तिकर्ताबाट किनिरहेका हुन सक्छन्
वस्तु आयात गरिरहेका हुन सक्छन्
काम आफैं गरिरहेका हुन सक्छन्
वैकल्पिक वस्तु वा सेवा प्रयोग गरिरहेका हुन सक्छन्
वा समस्यालाई जस्ताको तस्तै स्वीकार गरेर बसेका हुन सक्छन्।
अहिलेको समाधान बुझ्दा तपाईंको व्यवसायले कहाँ सुधार गर्न सक्छ भन्ने थाहा हुन्छ।
आफ्नो प्रतिस्पर्धा चिन्नुहोस्
प्रतिस्पर्धा उपयोगी जानकारी हो।
सोध्नुहोस्:
यो ग्राहकलाई अहिले कसले सेवा दिइरहेको छ?
उनीहरूले कति शुल्क लिन्छन्?
उनीहरूले के राम्रो गर्छन्?
ग्राहक कहाँ असन्तुष्ट छन्?
ग्राहकले उनीहरूको सट्टा हामीलाई किन रोज्ने?
तपाईंको फाइदा यस्ता कुरामा हुन सक्छ:
मूल्य
गुणस्तर
निरन्तरता
स्थान
गति
विशेष ज्ञान
ग्राहक सेवा
वा ग्राहकले वास्तवमै महत्त्व दिने अर्को कुनै कुरा।
मूल्य महत्त्वपूर्ण हुन्छ
उत्पादन उत्कृष्ट भएर पनि व्यावसायिक रूपमा असफल हुन सक्छ, यदि ग्राहकले त्यसको उत्पादन लागत धान्ने गरी मूल्य तिर्न चाहँदैनन्।
दुवै प्रश्न सोध्नुहोस्:
ग्राहकले कति तिर्छन्?
र
हामीलाई उपलब्ध गराउन कति खर्च लाग्छ?
यी दुई रकमबीचको अन्तर अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
त्यसलाई हामी अर्को खण्डमा हेर्नेछौं।
अनुमानका भरमा बजार नबनाउनुहोस्
उद्यमीले भन्न सक्छ:
“भविष्यमा हजारौं क्यानाबिस किसान हुनेछन्, त्यसैले सबैलाई मेरो उत्पादन चाहिन्छ।”
हुन पनि सक्छ।
तर त्यो अनुमान हो—प्रमाण होइन।
राम्रो प्रमाण आउँछ:
ग्राहकसँगको कुराकानीबाट
वास्तविक अर्डरबाट
सानो स्तरको बिक्रीबाट
बजारको तथ्यांकबाट
प्रतिस्पर्धीको मूल्यबाट
लाइसेन्स वा उद्योगसम्बन्धी तथ्यांकबाट
तपाईं वास्तविक खरिद व्यवहारको जति नजिक पुग्नुहुन्छ, जानकारी त्यति बलियो हुन्छ।
सानो सुरु गर्नुहोस्, छिटो सिक्नुहोस्
सुरु गर्नुअघि सबै जानकारी पूर्ण हुनुपर्दैन।
तर ठूलो लगानी गर्नुअघि अनुमानलाई सकेसम्म प्रमाणले बदल्ने प्रयास गर्नुपर्छ।
बजार अनुसन्धानलाई एउटा प्रक्रियाका रूपमा सोच्नुहोस्:
अनुमान → सोध्नुहोस् → परीक्षण गर्नुहोस् → हेर्नुहोस् → सुधार गर्नुहोस्
चार प्रश्न
क्यानाबिस बजारमा प्रवेश गर्नुअघि यी चार प्रश्नको उत्तर दिन सक्ने हुनुहोस्:
मेरो ग्राहक को हो?
उसलाई के चाहिएको छ?
उसले अहिले त्यसका लागि कति तिरिरहेको छ?
उसले मबाट किन किन्ने?
यी प्रश्नको उत्तर दिन गाह्रो भइरहेको छ भने अझै बजार अनुसन्धान आवश्यक हुन सक्छ।
उद्योग ठूलो छ भन्दैमा तपाईंको विशेष व्यवसायका लागि बजार छ भन्ने हुँदैन।
व्यवसाय ठूलो बनाउनुअघि ग्राहकलाई चिन्नुहोस्।
अनुमान प्रमाणमा बदलिन थालेपछि अवसर पनि बढी विश्वसनीय बन्छ।
०६
आफ्नो हिसाब बुझ्नुहोस्
बिक्री र नाफा एउटै कुरा होइनन्।
कुनै व्यवसायले धेरै क्यानाबिस उत्पादन बेचेर पनि पैसा गुमाउन सक्छ।
त्यसैले लगानी गर्न वा व्यवसाय विस्तार गर्नुअघि उद्यमीले केही आधारभूत हिसाब बुझ्नुपर्छ।
यसका लागि तपाईं लेखापाल हुनुपर्दैन।
तर पैसा कहाँबाट आउँछ र कहाँ जान्छ भन्ने थाहा हुनुपर्छ।
आम्दानी
आम्दानी भनेको बिक्रीबाट व्यवसायले प्राप्त गर्ने रकम हो।
मानौं एक किसानले बेच्यो:
१०० केजी × प्रति केजी $१० = $१,००० आम्दानी
सुन्दा राम्रो लाग्छ।
तर व्यवसायले नाफा कमायो कि कमाएन भन्ने अझै थाहा भएको छैन।
लागत
त्यो १०० केजी उत्पादन गर्न व्यवसायले पैसा खर्च गरेको हुन्छ।
लागतमा यस्ता कुरा पर्न सक्छन्:
बीउ वा जेनेटिक्स
श्रम
जग्गा वा भाडा
पानी र ऊर्जा
उपकरण
पोषक तत्त्व तथा अन्य सामग्री
परीक्षण
प्याकेजिङ
ढुवानी
लाइसेन्स तथा नियम पालना
मानौं यी सबै लागत:
Rs.८००
अब हिसाब फरक देखिन्छ।
आम्दानी − लागत = नाफा
हाम्रो सरल उदाहरणमा:
Rs.१,००० आम्दानी
− Rs.८०० लागत
= Rs.२०० नाफा
यो बुझाउनका लागि सरल बनाइएको उदाहरण हो। वास्तविक व्यवसायमा विभिन्न प्रकारका लागत र नाफा गणना गर्ने विभिन्न तरिका हुन्छन्।
यस आधारभूत पाठको मुख्य कुरा:
बिक्री मात्र हेरेर व्यवसाय सफल छ कि छैन भन्ने निर्णय नगर्नुहोस्।
मार्जिन
मार्जिनले बिक्री मूल्यबाट निश्चित लागत तिरेपछि कति रकम बाँकी रहन्छ भन्ने बुझ्न मद्दत गर्छ।
मानौं कुनै वस्तु उत्पादन गर्न Rs.८ लाग्छ र त्यो Rs.१० मा बिक्री हुन्छ।
त्यो Rs.२ को अन्तर महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
यदि लागत बढेर Rs.९.५० पुग्यो तर बिक्री मूल्य Rs.१० नै रह्यो भने बिक्री भइरहेको भए पनि व्यवसायको आर्थिक अवस्था धेरै बदलिएको हुन्छ।
स्थिर र परिवर्तनशील लागत
अर्को उपयोगी भिन्नता:
स्थिर लागत
उत्पादनको मात्रा परिवर्तन हुँदा पनि जारी रहन सक्ने खर्च।
उदाहरण:
भाडा · बीमा · केही तलब · लाइसेन्स शुल्क
परिवर्तनशील लागत
उत्पादन वा बिक्रीको मात्रा अनुसार सामान्यतया परिवर्तन हुने खर्च।
उदाहरण:
प्याकेजिङ · कच्चा पदार्थ · केही श्रम · ढुवानी
यी दुवै बुझ्दा व्यवसाय चलिरहनका लागि कति बिक्री आवश्यक पर्छ भन्ने अनुमान गर्न सजिलो हुन्छ।
नगद प्रवाह
नाफा र हातमा भएको नगद ठ्याक्कै एउटै कुरा होइनन्।
मानौं तपाईंले आज ठूलो अर्डर पठाउनुभयो।
ग्राहकले ६० दिनपछि पैसा तिर्ने सहमति गर्यो।
तर त्यतिबेलासम्म:
कामदारलाई तलब दिनुपर्छ
भाडा तिर्नुपर्छ
आवश्यक सामग्री किन्नुपर्छ
त्यो बिक्री अन्ततः नाफामा हुन सक्छ, तर ती ६० दिन व्यवसाय चलाउन पर्याप्त नगद चाहिन्छ।
यही हो नगद प्रवाह — Cash Flow।
क्यानाबिस व्यवसायमा थप लागत हुन सक्छ
नियमन गरिएको क्यानाबिस व्यवसायमा सामान्य कृषि व्यवसायमा नहुने अतिरिक्त खर्च आउन सक्छ।
ठाउँ र कानुनअनुसार यसमा पर्न सक्छ:
लाइसेन्स
सुरक्षा
परीक्षण
ट्र्याकिङ प्रणाली
विशेष प्याकेजिङ
अभिलेख राख्ने व्यवस्था
नियम पालना गर्ने कर्मचारी वा व्यावसायिक सेवा
यी लागत सुरुदेखि नै व्यवसायको योजनामा समावेश गर्नुपर्छ।
सरल प्रश्नबाट सुरु गर्नुहोस्
लगानी गर्नुअघि सोध्नुहोस्:
म कति मूल्यमा बेच्छु?
वास्तविक रूपमा कति बेच्न सक्छु?
प्रत्येक इकाइ उत्पादन गर्न मलाई कति खर्च लाग्छ?
मेरो मासिक स्थिर खर्च कति छ?
ग्राहकले मलाई कहिले पैसा तिर्छ?
त्यतिबेलासम्म मलाई कति नगद चाहिन्छ?
सही प्रश्न सोध्न सुरु गर्न ५० पृष्ठको आर्थिक योजना चाहिँदैन।
व्यवसायको आधारभूत हिसाब
आम्दानी − लागत = नाफा
तर त्यसको तल अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा छ:
नगदले व्यवसाय चलाइराख्छ।
नाफा हुने राम्रो व्यवसायिक विचार पनि पैसा हातमा आउनुअघि नगद सकियो भने असफल हुन सक्छ।
हिसाब समस्या बन्नुअघि आफ्नो हिसाब बुझ्नुहोस्।
आम्दानीले तपाईंले कति बेच्नुभयो भन्ने बताउँछ। नाफाले कति बाँकी रह्यो भन्ने बताउँछ। नगद प्रवाहले तपाईं व्यवसाय चलाइरहन सक्नुहुन्छ कि सक्नुहुन्न भन्ने बुझ्न मद्दत गर्छ।
०७
नियम पालना व्यवसायको एउटा हिस्सा हो
नियमन गरिएको उद्योगमा नियम पालना गर्न पनि पैसा लाग्छ।
उद्यमीहरूले कहिलेकाहीँ व्यवसायको योजना यसरी बनाउँछन्:
उत्पादन + ग्राहक + मूल्य
र नियम तथा कानुनी आवश्यकताबारे पछि सोच्छन्।
क्यानाबिस व्यवसायमा यो गम्भीर गल्ती हुन सक्छ।
यदि कुनै गतिविधि नियमनअन्तर्गत पर्छ भने, नियम पालनाले व्यवसाय कसरी सञ्चालन हुन्छ, सञ्चालन गर्न कति खर्च लाग्छ र कहिलेकाहीँ व्यवसाय सञ्चालन गर्न पाइन्छ कि पाइँदैन भन्ने कुरासमेत निर्धारण गर्छ।
लाइसेन्स
क्यानाबिससँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित व्यवसाय सञ्चालन गर्नुअघि विशेष अनुमति वा लाइसेन्स आवश्यक पर्न सक्छ।
नियमन प्रणालीअनुसार यी क्षेत्रमा अनुमति आवश्यक हुन सक्छ:
खेती
प्रशोधन
उत्पादन
ढुवानी
वितरण
खुद्रा बिक्री
अनुमति प्राप्त गर्न समय, कागजात, आवश्यक संरचना र पैसा लाग्न सक्छ।
संरचना र सुरक्षा
नियमले क्यानाबिस व्यवसायको संरचना कसरी बनाउने वा सञ्चालन गर्ने भन्ने निर्धारण गर्न सक्छ।
आवश्यकतामा यस्ता कुरा पर्न सक्छन्:
सुरक्षित खेती क्षेत्र
नियन्त्रित प्रवेश
भण्डारण
निगरानी
सरसफाइ
यी आवश्यकताहरू व्यवसाय सुरु गर्दाको लागतकै हिस्सा बन्छन्।
परीक्षण
बजारमा ल्याउनुअघि उत्पादनको प्रयोगशाला परीक्षण अनिवार्य छ भने परीक्षण ऐच्छिक खर्च होइन।
उद्यमीले थाहा पाउनुपर्छ:
के परीक्षण गर्नुपर्छ?
कति पटक?
कति खर्च लाग्छ?
कुनै ब्याच परीक्षणमा असफल भयो भने के हुन्छ?
ब्याच असफल भयो भने के हुन्छ?
असफल ब्याचको अर्थ अर्को प्रयोगशाला परीक्षणको खर्च मात्र नहुन सक्छ।
त्यो ब्याच उत्पादन गर्न पहिले नै लगाइएको केही वा सम्पूर्ण मूल्य गुम्न सक्छ।
अभिलेख र ट्रेसबिलिटी
नियमन गरिएको क्यानाबिस प्रणालीमा आपूर्ति शृङ्खलाभरि क्यानाबिसको आवागमनको अभिलेख राख्नुपर्ने हुन सक्छ।
अभिलेखले यी चरण जोड्न सक्छ:
खेती → कटानी → ब्याच → प्रशोधन → परीक्षण → बिक्री
यी अभिलेख कायम राख्न मानिस, प्रणाली र समय चाहिन्छ।
प्याकेजिङ र लेबलिङ
हामीले कक्षा ०८ मा सिकेझैं, नियमन गरिएका उत्पादनमा यस्ता आवश्यकता हुन सक्छन्:
प्याकेजिङ
पोटेन्सी सम्बन्धी जानकारी
ब्याच पहिचान
चेतावनी
प्रयोग वा सर्भिङ सम्बन्धी जानकारी
बालबालिकाले सजिलै खोल्न नसक्ने व्यवस्था
यी आवश्यकताले उत्पादनको डिजाइन र उत्पादन लागत दुवैलाई असर गर्छन्।
कर र शुल्क
लाइसेन्स शुल्क, व्यवसायिक कर तथा क्यानाबिससम्बन्धी विशेष कर वा शुल्कले पनि व्यवसाय आर्थिक रूपमा टिकाउ हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरामा प्रभाव पार्न सक्छ।
त्यसैले व्यवसायको आर्थिक हिसाब नियम पालनाको लागत समावेश गरेपछि गर्नुपर्छ, त्यसअघि होइन।
नियम पालनाले व्यवसायको विचार नै बदल्न सक्छ
मानौं दुई उद्यमीसँग $१०,००० का दरले लगानी गर्ने पैसा छ।
एक जनाले लाइसेन्स लिएर क्यानाबिस खेती गर्ने योजना बनाउँछ।
अर्कोले लाइसेन्स प्राप्त किसानहरूलाई ग्रीनहाउस निगरानी उपकरण उपलब्ध गराउँछ।
दुवै व्यवसायका:
नियामक आवश्यकता
सुरुवाती लागत
जोखिम
एकदमै फरक हुन सक्छन्।
यसको अर्थ एउटा व्यवसाय अर्कोभन्दा राम्रो छ भन्ने होइन।
यसको अर्थ:
व्यवसायको मोडेल छनोट गर्दा नियामक बाटो पनि त्यसको एउटा हिस्सा हो।
नियम पालनाले नयाँ व्यवसाय पनि सिर्जना गर्न सक्छ
यसको अर्को पक्ष पनि छ।
हरेक नियामक आवश्यकताले त्यो आवश्यकता पूरा गर्न व्यवसायलाई सहयोग गर्ने सेवाको माग सिर्जना गर्न सक्छ।
उदीयमान क्यानाबिस उद्योगलाई आवश्यक पर्न सक्छ:
नियम पालना विशेषज्ञ
प्रयोगशाला
सुरक्षा सेवा प्रदायक
लेखापाल
सफ्टवेयर
प्याकेजिङ कम्पनी
तालिम
कानुनी तथा व्यावसायिक सेवा
त्यसैले नियमनले लागत सिर्जना गर्छ — तर यसले बजार पनि सिर्जना गर्न सक्छ।
नियम पालनालाई हिसाबमा जोड्नुहोस्
यसअघि हामीले सिक्यौं:
आम्दानी − लागत = नाफा
अब सम्झनुहोस्:
नियम पालनाको खर्च पनि लागतकै हिस्सा हो।
र कुनै अवसरको मूल्याङ्कन गर्दा:
विचार → बजार → नियमन → लागत → सम्भाव्यता
पहिले व्यवसाय बनाएर पछि नियम थाहा पाउने काम नगर्नुहोस्।
क्यानाबिसमा नियम पालना व्यवसाय वरिपरि राखिने कागजी प्रक्रिया मात्र होइन। यो व्यवसायकै हिस्सा हो।
पैसा लगानी गर्नुअघि नियम बुझ्नुहोस्।
०८
किसान र स्थानीय उद्यम
क्यानाबिस कानुनी हुँदैमा किसान स्वतः समृद्ध हुँदैनन्।
कृषिप्रधान क्षेत्रमा क्यानाबिसलाई प्रायः किसानका लागि एउटा अवसरका रूपमा हेरिन्छ।
त्यो अवसर वास्तविक हुन सक्छ।
तर खेती गर्न अनुमति दिँदैमा साना किसानले लाभ पाउँछन् भन्ने ग्यारेन्टी हुँदैन।
महत्त्वपूर्ण प्रश्न हो:
मूल्य शृङ्खलामा किसान कहाँ रहनेछन्?
खेती पहिलो चरण मात्र हो
किसानले सफलतापूर्वक क्यानाबिस उत्पादन गरे पनि व्यवसाय कमजोर हुन सक्छ यदि:
भरपर्दो खरिदकर्ता छैन
गुणस्तरको मापदण्डमा सहमति छैन
प्रशोधन गर्ने क्षमता छैन
परीक्षणको पहुँच छैन
ढुवानी खर्च धेरै छ
वा बजार मूल्य उत्पादन लागतभन्दा कम छ।
त्यसैले खेती जमिन उपलब्ध छ भनेर मात्र होइन, बजार कहाँ छ भनेर बुझेर सुरु गर्नुपर्छ।
खरिदकर्तालाई के चाहिन्छ?
फरक बजारलाई फरक किसिमको कच्चा पदार्थ चाहिन्छ।
औषधीय उत्पादन बनाउने खरिदकर्तालाई चाहिने कच्चा पदार्थ औद्योगिक प्रशोधनका लागि सामग्री किन्ने व्यवसायलाई चाहिनेभन्दा धेरै फरक हुन सक्छ।
त्यसैले किसानले बुझ्नुपर्छ:
के उत्पादन गर्ने?
कस्तो गुणस्तर चाहिन्छ?
कति परिमाण चाहिन्छ?
कहिले चाहिन्छ?
खरिदकर्ताले कति मूल्य तिर्छ?
स्थानीय स्तरमै मूल्य थप्न सकिन्छ
यदि कृषि उत्पादन कटानीलगत्तै समुदायबाट बाहिर जान्छ भने, त्यसपछि हुने धेरै आर्थिक गतिविधि अन्यत्र हुन सक्छ।
स्थानीय उद्यम यी क्षेत्र वरिपरि विकास हुन सक्छन्:
बीउ तथा रोपण सामग्री
नर्सरी
सुकाउने तथा भण्डारण
प्रशोधन
प्याकेजिङ
ढुवानी
गुणस्तर नियन्त्रण
उपकरण तथा कृषि सेवा
तालिम
यसको अर्थ आर्थिक प्रश्न केवल:
“किसानले प्रतिकिलो कति कमाउँछन्?”
मात्र होइन।
हामीले यो पनि सोध्नुपर्छ:
मूल्य शृङ्खलाको कति हिस्सा स्थानीय अर्थतन्त्रमै राख्न सकिन्छ?
सहकारी र साझा सेवाहरू
साना उत्पादकले आफूलाई चाहिने सबै पूर्वाधार व्यक्तिगत रूपमा किन्न वा सञ्चालन गर्न नसक्न सक्छन्।
नियमन प्रणाली र व्यवसायको मोडेलअनुसार किसानहरूले यस्ता सेवामा सहकार्य गर्न सक्छन्:
प्रशोधन
भण्डारण
उपकरण
परीक्षणको पहुँच
ढुवानी
बजारीकरण
साझा पूर्वाधारले कहिलेकाहीँ लागत घटाउन सक्छ र साना उत्पादकलाई एक्लै पुग्न नसक्ने बजारसम्म पुग्न सहयोग गर्न सक्छ।
सम्झौताले अनिश्चितता घटाउन सक्छ
कृषि बजारमा अपनाउन सकिने एउटा तरिका भनेको उत्पादन सुरु हुनुअघि नै खरिदकर्ता पहिचान गर्नु हो।
उत्पादकलाई पहिले नै थाहा हुन सक्छ:
खरिदकर्तालाई के चाहिन्छ
कति परिमाण चाहिन्छ
कस्तो गुणस्तर चाहिन्छ
कहिले उपलब्ध गराउनुपर्छ
सहमत मूल्य वा मूल्य निर्धारण गर्ने तरिका
उत्पादनमा लगानी गर्नुअघि।
यसले कृषि वा बजारसम्बन्धी जोखिम पूर्ण रूपमा हटाउँदैन।
तर यसले यस्तो जोखिम घटाउन सक्छ:
पहिले उत्पादन गर्ने → पछि खरिदकर्ता खोज्ने
किसानलाई पनि जानकारी चाहिन्छ
बजारका अन्य सहभागीले किसानभन्दा बजारलाई राम्रोसँग बुझेका छन् भने साना उत्पादक कमजोर अवस्थामा पर्न सक्छन्।
त्यसैले यी विषयमा जानकारीको पहुँच महत्त्वपूर्ण हुन्छ:
मूल्य
गुणस्तर मापदण्ड
लाइसेन्स
उत्पादन लागत
खरिदकर्ता
परीक्षण
र सम्झौताका सर्तहरू
यी जानकारी खेतीसम्बन्धी ज्ञानजत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन सक्छन्।
गण्डकीको अवसर
गण्डकीजस्तो विकसित हुँदै गरेको ढाँचामा दीर्घकालीन आर्थिक अवसर कति हेक्टरमा क्यानाबिस खेती गरियो भन्ने कुराले मात्र निर्धारण हुँदैन।
नियमन गरिएको प्रणालीले सम्पूर्ण शृङ्खलामा व्यवहारिक र टिकाउ स्थानीय उद्यमहरू सिर्जना गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने अझ बलियो मापदण्ड हुन सक्छ:
खेती → कटानीपछिको व्यवस्थापन → प्रशोधन → परीक्षण → उत्पादन → बजार
यसरी कृषि उत्पादनलाई व्यापक ग्रामीण आर्थिक विकाससँग जोड्न सकिन्छ।
लक्ष्य केवल धेरै क्यानाबिस उत्पादन गर्नु होइन।
लक्ष्य यस्तो प्रणाली निर्माण गर्नु हो जहाँ उत्पादकले:
पहिले नै थाहा भएको बजारका लागि,
निर्धारित गुणस्तरअनुसार,
आर्थिक रूपमा सम्भव लागतमा उत्पादन गर्न सकून्।
बाली तब अवसर बन्छ जब त्यसको बजार हुन्छ, मूल्य शृङ्खला हुन्छ र उत्पादकले त्यसमा न्यायोचित रूपमा सहभागी हुने बाटो पाउँछन्।
सबैभन्दा बलियो क्यानाबिस अर्थतन्त्र सबैभन्दा धेरै उत्पादन गर्ने अर्थतन्त्र नहुन सक्छ। आफूले उत्पादन गरेको वस्तु वरिपरि सबैभन्दा दिगो मूल्य सिर्जना गर्ने अर्थतन्त्र हुन सक्छ।
०९
टिक्न सक्ने व्यवसाय बनाउनुहोस्
उदाउँदो उद्योगमा प्रवेश गर्नु सजिलो हुन सक्छ। टिकाउ व्यवसाय निर्माण गर्नु कठिन हुन्छ।
नयाँ उद्योगले उत्साह पैदा गर्छ।
नयाँ नियम, नयाँ उत्पादन र नयाँ बजारले जताततै अवसर देखाउन सक्छन्।
तर आज देखिएको अवसरले भोलि पनि व्यवसाय सफल हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी गर्दैन।
टिकाउ उद्यमका लागि बजारमा चाँडै प्रवेश गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन।
गुणस्तर
ग्राहकले तपाईंबाट फेरि किन्ने कारण चाहिन्छ।
क्यानाबिस व्यवसायमा गुणस्तरका पक्षहरू यस्ता हुन सक्छन्:
भरपर्दो कच्चा पदार्थ
उत्पादनको सुरक्षा
सही पोटेन्सी
राम्रो उत्पादन प्रक्रिया
उपयुक्त परीक्षण
व्यावसायिक सेवा
गुणस्तरको अर्थ व्यवसायले के उपलब्ध गराउँछ भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ।
तर तपाईंले जे बेच्नुहोस्, ग्राहकले आफूले पाउने वस्तु वा सेवा वाचा गरेअनुसारकै हुन्छ भन्ने विश्वास गर्न सक्नुपर्छ।
एकरूपता
एक पटक उत्कृष्ट उत्पादन गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन।
व्यावसायिक ग्राहकलाई बारम्बार उही:
गुणस्तर
परिमाण
निर्धारित मापदण्ड
र डेलिभरी तालिका
चाहिन सक्छ।
किसानका लागि यसको अर्थ प्रत्येक बालीमा सहमति भएको मापदण्ड पूरा गर्ने सामग्री उपलब्ध गराउनु हुन सक्छ।
प्रयोगशालाका लागि यसको अर्थ भरपर्दो परीक्षण हो।
सेवा व्यवसायका लागि यसको अर्थ विश्वास गर्न सकिने सेवा प्रदान गर्नु हो।
विश्वास
क्यानाबिस व्यवसाय यस्तो उद्योगमा सञ्चालन हुन्छ जहाँ उपभोक्ता, नियामक र व्यावसायिक साझेदारले उच्च स्तरको जवाफदेहिता अपेक्षा गर्न सक्छन्।
विश्वास निर्माण गर्न सकिन्छ:
पारदर्शिता
सही जानकारी
भरपर्दो डेलिभरी
राम्रो अभिलेख
इमानदार दाबी
जिम्मेवार व्यावसायिक अभ्यास
विश्वास निर्माण हुन समय लाग्छ। तर गुम्न धेरै समय लाग्दैन।
साझेदारी
धेरै कम व्यवसायले सम्पूर्ण मूल्य शृङ्खला आफैं सञ्चालन गर्न सक्छन्।
एउटा उत्पादकलाई आवश्यक पर्न सक्छ:
जेनेटिक्स तथा रोपण सामग्री आपूर्तिकर्ता
प्रशोधक
प्रयोगशाला
ढुवानी सेवा
खरिदकर्ता
व्यावसायिक सेवा
प्रशोधक भरपर्दो कच्चा पदार्थमा निर्भर हुन्छ।
खुद्रा व्यवसाय भरपर्दा आपूर्तिकर्तामा निर्भर हुन्छ।
त्यसैले उद्योग एक्लाएक्लै सञ्चालन हुने कम्पनीहरूबाट मात्र होइन, व्यवसायहरूको सञ्जालबाट विकास हुन्छ।
सबै कुरा आफैं नबनाउनुहोस्
उद्यमीले कहिलेकाहीँ मूल्य शृङ्खलाको प्रत्येक भागलाई अर्को अवसरका रूपमा देख्न सक्छ:
“हामी आफैं उत्पादन गर्छौं, प्रशोधन गर्छौं, प्याकेजिङ गर्छौं, वितरण गर्छौं र बिक्री पनि गर्छौं।”
त्यो सम्भव हुन सक्छ।
तर प्रत्येक थप गतिविधिका लागि थप पूँजी, सीप, व्यवस्थापन र सम्भावित रूपमा थप नियामकीय अनुपालन आवश्यक पर्छ।
कहिलेकाहीँ बलियो व्यवसायले एउटा काममा विशेषज्ञता हासिल गर्छ र त्यही काम असाधारण रूपमा राम्रो गर्छ।
बजार परिवर्तन हुन्छ
क्यानाबिस बजार छिटो परिवर्तन हुन सक्छ।
नयाँ प्रतिस्पर्धी आउँछन्।
मूल्य परिवर्तन हुन्छ।
उपभोक्ताको रुचि बदलिन्छ।
प्रविधिमा सुधार हुन्छ।
नियम परिवर्तन हुन्छ।
पहिले दुर्लभ भएका उत्पादन प्रशस्त हुन सक्छन्।
आजको अभावमा मात्र आधारित व्यवसाय त्यो अभाव समाप्त भएपछि समस्यामा पर्न सक्छ।
अनुकूलन गर्नुहोस्
टिकाउ व्यवसायले बजारले के भनिरहेको छ भन्ने कुरामा ध्यान दिन्छ।
प्रक्रिया निरन्तर चलिरहन्छ:
निर्माण → मापन → सिकाइ → अनुकूलन
ग्राहकले फरक कुरा चाहन्छन् भने सुन्नुहोस्।
लागत धान्न नसकिने भयो भने व्यवसायको मोडेल परिवर्तन गर्नुहोस्।
नियम परिवर्तन भयो भने त्यसअनुसार अघि बढ्नुहोस्।
मूल विचारले काम गरेन भने त्यसको बचाउ गरिरहनुभन्दा त्यसबाट सिक्नु बढी उपयोगी हुन्छ।
मूल्यमा मात्र प्रतिस्पर्धा नगर्नुहोस्
तपाईंभन्दा सस्तोमा बेच्ने प्रयास गर्ने कोही न कोही लगभग सधैं हुन सक्छ।
बलियो प्रतिस्पर्धात्मक फाइदा यी कुराबाट आउन सक्छ:
राम्रो गुणस्तर
बढी एकरूपता
विशेषज्ञ ज्ञान
भरपर्दोपन
स्थान
ग्राहकसँगको सम्बन्ध
विश्वास
मुख्य प्रश्न हो:
ग्राहक किन फेरि फर्केर आउनुपर्छ?
पहिलो बिक्री गर्नु मात्रभन्दा यो प्रश्न धेरै महत्त्वपूर्ण छ।
अवसरबाट उद्यमसम्म
एउटा अवसरले भन्छ:
“सायद कसैले यो किन्छ।”
टिकाउ उद्यमले भन्न सक्छ:
“हामी आफ्ना ग्राहकलाई चिन्छौं, निरन्तर रूपमा वाचा पूरा गर्छौं, हाम्रो आर्थिक हिसाब मिल्छ र ग्राहक फेरि फर्केर आउँछन्।”
लक्ष्य केवल क्यानाबिस उद्योगमा प्रवेश गर्नु होइन। टिकिरहने व्यवसाय निर्माण गर्नु हो।
गुणस्तर + एकरूपता + विश्वास + अनुकूलन क्षमता
पहिलो ग्राहक पाउनु भनेको कसैले किन्नेछ भन्ने प्रमाण हो। व्यवसाय निर्माण गर्नु भनेको उसलाई फेरि फर्केर आउने कारण दिनु हो।
१०
विचारदेखि उद्यमसम्म
क्यानाबिस व्यवसायमा लगानी गर्नुअघि, विचारलाई परीक्षण गर्नुहोस्।
अहिलेसम्म हामीले देखिसकेका छौँ कि अवसरका लागि क्यानाबिसप्रतिको उत्साह मात्र पर्याप्त हुँदैन।
एउटा व्यवसायका लागि वास्तविक समस्या, ग्राहक, व्यवहारिक समाधान, बजार, कानुनी बाटो र अर्थपूर्ण आर्थिक हिसाब आवश्यक हुन्छ।
त्यसैले यस्तो सोध्नुभन्दा:
“म कसरी सुरु गरूँ?”
यसरी सोध्नुहोस्:
“के यो विचार व्यवसाय बन्न योग्य छ?”
यसको उत्तर पत्ता लगाउने एउटा सरल तरिका यहाँ छ।
पातशाला अवसर परीक्षण
१. समस्या
कस्तो समस्या विद्यमान छ?
आज के कुरा कठिन, महँगो, उपलब्ध नभएको, अविश्वसनीय वा प्रभावहीन छ?
व्यवसाय अस्तित्वमा आउनुको एउटा कारण हुनुपर्छ।
२. ग्राहक
यो समस्या कसलाई छ?
स्पष्ट हुनुहोस्।
केवल:
“क्यानाबिस व्यवसायहरू”
भनेर मात्र पुग्दैन।
बरु, उदाहरणका लागि:
सुलभ परीक्षण सेवाको आवश्यकता भएका साना उत्पादकहरू
वा
स्थानीय रूपमा उत्पादित, एकरूप गुणस्तरको कच्चा पदार्थ खोजिरहेका प्रशोधनकर्ताहरू।
३. समाधान
तपाईंले के उपलब्ध गराउनुहुन्छ?
तपाईंको उत्पादन वा सेवाले ग्राहकको समस्या कसरी समाधान गर्छ भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा भन्न सक्नुहुन्छ?
यदि समाधान बुझाउन दस मिनेट लाग्छ भने, त्यसमा अझै काम गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
४. बजार
के पैसा तिर्न इच्छुक पर्याप्त ग्राहकहरू छन्?
प्रमाण खोज्नुहोस्।
सम्भावित ग्राहकहरूसँग कुरा गर्नुहोस्।
हालका आपूर्तिकर्ताहरूको अध्ययन गर्नुहोस्।
मूल्य बुझ्नुहोस्।
सम्भव भएसम्म, रुचि वास्तवमै खरिदमा परिणत हुन सक्छ कि सक्दैन भनेर परीक्षण गर्नुहोस्।
५. नियमन
के यो गतिविधि कानुनी रूपमा सम्भव छ?
सोध्नुहोस्:
कस्तो इजाजतपत्र आवश्यक छ?
कस्ता मापदण्ड लागू हुन्छन्?
के बेच्न पाइन्छ र के बेच्न पाइँदैन?
कस्ता अनुपालन लागतहरू समावेश गर्नुपर्छ?
नियामक व्यवस्थाले अनुमति नदिएको कुरालाई आधार बनाएर कहिल्यै व्यवसायको मोडेल नबनाउनुहोस्।
६. आर्थिक हिसाब
के व्यवसायले पैसा कमाउन सक्छ?
अनुमान गर्नुहोस्:
बिक्री मूल्य
प्रति एकाइ लागत
स्थिर लागत
अनुपालन लागत
अपेक्षित बिक्री
व्यवसाय सञ्चालन गर्न आवश्यक नगद
याद राख्नुहोस्:
आम्दानी − लागत = नाफा
तर कागजमा नाफा देखिँदैमा नगद प्रवाहको आवश्यकता समाप्त हुँदैन।
७. क्षमता
के तपाईंले वास्तवमै भनेको कुरा पूरा गर्न सक्नुहुन्छ?
विचार गर्नुहोस्:
सीप
ज्ञान
उपकरण
पूँजी
मानिसहरू
साझेदारहरू
समय
सबै कुरा तपाईंसँग आफैँ हुनुपर्छ भन्ने छैन।
कहिलेकाहीँ आवश्यक क्षमता साझेदारमार्फत प्राप्त गर्न सकिन्छ।
८. परीक्षण
अन्त्यमा:
के तपाईं यसलाई सानो स्तरमा परीक्षण गर्न सक्नुहुन्छ?
ठूलो फार्म, कारखाना वा कम्पनी निर्माण गर्नुअघि, व्यवसायको मूल मान्यतालाई परीक्षण गर्ने सबैभन्दा सानो र व्यावहारिक उपाय खोज्नुहोस्।
के तपाईं प्राप्त गर्न सक्नुहुन्छ:
एक ग्राहक?
एक अर्डर?
एक सम्झौता?
एक पाइलट?
एउटा काम गर्ने नमुना?
यी प्रत्येकले तपाईंलाई जानकारी दिन्छन्।
त्यसपछि:
परीक्षण → सिकाइ → सुधार → फेरि परीक्षण
यस चरणको असफलता अनिवार्य रूपमा उद्यमीको असफलता होइन।
यसले केवल थोरै खर्चमै मूल विचार परिवर्तन गर्न आवश्यक छ भन्ने प्रमाण दिन सक्छ।
सबै कुरा एकै ठाउँमा राख्नुहोस्
समस्या
↓
ग्राहक
↓
समाधान
↓
बजार
↓
नियमन
↓
आर्थिक हिसाब
↓
क्षमता
↓
परीक्षण
पहिलो व्यवसाय योजना एक पृष्ठमै अटाउन सक्छ
यस चरणमा, विद्यार्थीले यति लेख्न सक्ने हुनुपर्छ:
समस्या: _____
हाम्रो ग्राहक: _____
हाम्रो समाधान: _____
उनीहरूले किन किन्नेछन्: _____
हामी कसरी पैसा कमाउँछौँ: _____
कस्ता नियम लागू हुन्छन्: _____
काम पूरा गर्न हामीलाई के चाहिन्छ: _____
हाम्रो पहिलो सानो परीक्षण: _____
यति नै एउटा व्यवसाय योजनाको सुरुवात हो।
तपाईं कति पैसा कमाउन सक्नुहुन्छ भनेर सोधेर सुरु नगर्नुहोस्।
पहिले प्रमाणित गर्नुहोस् कि तपाईंले कसैलाई आवश्यक पर्ने कुरा बनाउन सक्नुहुन्छ, त्यसलाई कानुनी रूपमा उपलब्ध गराउन सक्नुहुन्छ, र त्यसको लागतभन्दा बढी मूल्यमा बेच्न सक्नुहुन्छ।
विचार → प्रमाण → उद्यम
उदीयमान क्यानाबिस अर्थतन्त्रले सम्भावनाहरू सिर्जना गर्छ। उद्यमशीलता भनेको सही सम्भावनालाई वास्तवमै काम गर्ने कुरामा रूपान्तरण गर्ने प्रक्रिया हो।
तपाईंले क्यानाबिस उद्योग र उद्यमशीलता बुझ्नुभयो।
क्यानाबिस अर्थतन्त्रले क्यानाबिस उमार्ने र बेच्नेभन्दा धेरै परसम्म अवसरहरू सिर्जना गर्छ।
मूल्य शृङ्खलाको प्रत्येक चरणमा व्यवसाय, कामदार, ज्ञान, पूर्वाधार र सेवाहरू आवश्यक पर्छ।
उद्यमीको काम भनेको वास्तविक आवश्यकता कहाँ छ भन्ने पहिचान गर्नु र त्यसलाई व्यवहारिक उद्यममा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भनेर हेर्नु हो।
सम्झनुपर्ने छ मुख्य कुराहरू
उद्योग एउटा पारिस्थितिक प्रणाली हो
क्यानाबिसले आनुवंशिकी, उत्पादन सामग्री, खेती, प्रशोधन, परीक्षण, उत्पादन, वितरण, खुद्रा बिक्री र सहयोगी सेवाहरूमा आर्थिक गतिविधि सिर्जना गर्छ।
तपाईंले बिरुवा छुनैपर्छ भन्ने छैन
सहयोगी व्यवसायहरूले प्रविधि, उपकरण, शिक्षा, व्यावसायिक सेवा, प्याकेजिङ, ढुवानी तथा अन्य धेरै क्षेत्रमा काम गर्न सक्छन्।
समस्याबाट सुरु गर्नुहोस्
कुनै उत्पादनको विचार तब बढी अर्थपूर्ण हुन्छ जब त्यसले वास्तविक ग्राहकको आवश्यकता पूरा गर्छ।
आफ्नो बजार बुझ्नुहोस्
ग्राहक को हो पहिचान गर्नुहोस्, प्रतिस्पर्धा बुझ्नुहोस्, ग्राहकले अहिले कति तिरिरहेका छन् जान्नुहोस् र उनीहरूले तपाईंबाट किन किन्नेछन् भन्ने पत्ता लगाउनुहोस्।
आफ्नो हिसाब र नियमहरू बुझ्नुहोस्
आम्दानी नै नाफा होइन। नियम पालना गर्दा वास्तविक लागत आउँछ र सुरुदेखि नै त्यसलाई व्यवसायको मोडलमा समावेश गर्नुपर्छ।
दीर्घकालका लागि निर्माण गर्नुहोस्
गुणस्तर, निरन्तरता, विश्वास, साझेदारी र परिस्थितिअनुसार बदलिन सक्ने क्षमताले एउटा अवसरलाई दिगो उद्यममा रूपान्तरण गर्न मद्दत गर्छ।
मुख्य विचार
समस्या → ग्राहक → समाधान → बजार → नियम → हिसाब → क्षमता → परीक्षण
त्यसपछि:
परीक्षण → सिकाइ → सुधार → फेरि परीक्षण
क्यानाबिस उद्योग कहाँ बढिरहेको छ भनेर मात्र नसोध्नुहोस्। त्यस उद्योगभित्र तपाईंले कहाँ वास्तविक मूल्य सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ भनेर सोध्नुहोस्।
अब हेरौँ, तपाईंले कति सम्झनुभएको छ।
कक्षा ०९
छोटो परीक्षा
तपाईंले क्यानाबिस उद्योग र उद्यमशीलताका आधारभूत कुराहरू बुझ्नुभएको छ। अब जाँच गरौँ।
१० प्रश्न · करिब ३ मिनेट · जुनसुकै बेला फेरि प्रयास गर्न सकिन्छ
१. कुन भनाइले क्यानाबिस उद्योगलाई सबैभन्दा राम्रोसँग वर्णन गर्छ?
A. यो मुख्यतः उत्पादकहरूबाट बनेको हुन्छ
B. यो मुख्यतः खुद्रा पसलहरूबाट बनेको हुन्छ
C. यो धेरै फरक व्यवसाय र सेवाहरूले सहयोग गर्ने मूल्य शृङ्खला हो
D. प्रत्येक क्यानाबिस कम्पनीले क्यानाबिस आफैँ सम्हाल्नैपर्छ
२. सहयोगी क्यानाबिस व्यवसाय भनेको के हो?
A. गैरकानुनी क्यानाबिस व्यवसाय
B. क्यानाबिस आफैँ नसम्हाली क्यानाबिस उद्योगलाई सहयोग गर्ने व्यवसाय
C. क्यानाबिस फार्म
D. सरकारी नियामक निकाय
३. समाधान विकास गर्नुअघि उद्यमीले के पहिचान गर्नुपर्छ?
A. लोगो
B. कम्पनीको नाम
C. वास्तविक ग्राहकको समस्या वा आवश्यकता
D. ठूलो भवन
४. माग रहेको बलियो प्रमाण कुन हो?
A. साथीहरूले विचार रोचक छ भन्नु
B. सामाजिक सञ्जालमा लाइक आउनु
C. ग्राहकले वास्तवमै खरिद गर्नु, अर्डर गर्नु वा उत्पादन अथवा सेवा लिन प्रतिबद्ध हुनु
D. उद्यमीले बजार बढ्छ भनेर विश्वास गर्नु
५. खुद्रा मूल्य किसानको आम्दानीभन्दा किन फरक हुन्छ?
A. किसानले कहिल्यै भुक्तानी पाउँदैनन्
B. उत्पादनदेखि अन्तिम उपभोक्तासम्म मूल्य शृङ्खलामा लागत र नाफाको हिस्सा जोडिन सक्छ
C. खुद्रा विक्रेताले सधैँ कृषि मूल्य निर्धारण गर्छन्
D. क्यानाबिस उत्पादनमा कुनै लागत हुँदैन
६. एउटा व्यवसायको आम्दानी $10,000 र लागत $8,000 छ। यो सरल उदाहरणमा कति नाफा बाँकी रहन्छ?
A. $18,000
B. $10,000
C. $8,000
D. $2,000
७. नगद प्रवाह किन महत्त्वपूर्ण छ?
A. नाफा र उपलब्ध नगद सधैँ एउटै हुन्छन्
B. ग्राहकबाट पैसा आउनुअघि व्यवसायले खर्च तिर्नुपर्ने हुन सक्छ
C. नगद प्रवाह ठूला कम्पनीका लागि मात्र महत्त्वपूर्ण हुन्छ
D. बिक्री भएपछि कार्यशील पूँजी आवश्यक पर्दैन
८. क्यानाबिस उद्यमीले नियमहरू सुरुमै किन जाँच गर्नुपर्छ?
A. पहिलो बिक्रीपछि मात्र नियम महत्त्वपूर्ण हुन्छ
B. नियम किसानलाई मात्र लागू हुन्छ
C. इजाजतपत्र, परीक्षण, पूर्वाधार तथा अन्य आवश्यकताले व्यवसायको मोडल र लागत दुवैलाई असर गर्न सक्छ
D. नियमले कम्पनीको नाम निर्धारण गर्छ
९. कृषि उत्पादकले जोखिम घटाउन कुन तरिका अपनाउन सक्छ?
A. सकेसम्म धेरै उत्पादन गरेर त्यसपछि खरिदकर्ता खोज्ने
B. ठूलो उत्पादनमा लगानी गर्नुअघि खरिदकर्ता, आवश्यक गुणस्तर, बजार र आर्थिक पक्ष बुझ्ने
C. कानुनीकरण भएपछि उच्च मूल्य सुनिश्चित हुन्छ भनेर मान्ने
D. प्रशोधन र परीक्षणका आवश्यकतालाई बेवास्ता गर्ने
१०. Paatsala Opportunity Test को उद्देश्य के हो?
A. कुन क्यानाबिस कम्पनी सबैभन्दा ठूलो बन्छ भनेर अनुमान गर्नु
B. व्यवसाय सफल हुन्छ भनेर सुनिश्चित गर्नु
C. कुन क्यानाबिस उत्पादनमा सबैभन्दा बढी THC छ भनेर निर्धारण गर्नु
D. कुनै विचारमा व्यवहारिक उद्यम बन्न सक्ने आधारहरू छन् कि छैनन् भनेर व्यवस्थित रूपमा जाँच गर्नु
नतिजा
८–१० : उत्कृष्ट
तपाईंले क्यानाबिस मूल्य शृङ्खलाका आधारभूत कुराहरू बुझ्नुभयो र अब उद्यमशीलताको अवसरको मूल्याङ्कन कसरी सुरु गर्ने भन्ने पनि बुझ्नुभयो।
५–७ : लगभग पुग्नुभयो
तपाईंले मुख्य विचारहरू बुझ्नुभयो।
छुटेका भागहरू फेरि हेर्नुहोस् र पुनः प्रयास गर्नुहोस्।
०–४ : फेरि एकपटक हेर्नुहोस्
कक्षा ०९ मा फर्केर उद्यमशीलताका आधारभूत कुराहरू फेरि हेर्नुहोस्।
पुनः प्रयास गर्दा कुनै जरिवाना छैन र प्रयासको कुनै सीमा छैन।
आफ्नो उत्तर जाँच्नुहोस्
1 C · 2 B · 3 C · 4 C · 5 B · 6 D · 7 B · 8 C · 9 B · 10 D